گزارش اطلاعات آنلاین با گفت‌وگو با پلتفرم «الف رستری» درباره زنجیره تأمین قهوه، تحریم‌ها و ریسک‌های جدید حمل‌ونقل دریایی
به گزارش اطلاعات آنلاین، بازار قهوه ایران در سال‌های اخیر همزمان با افزایش مصرف و توسعه کافه‌ها و کسب‌وکارهای مرتبط با قهوه، به یکی از بازارهای قابل‌توجه در بخش کالاهای وارداتی تبدیل شده است؛ بازاری که بخش مهمی از مواد اولیه آن از خارج از کشور تأمین می‌شود و به همین دلیل، تحولات تجارت خارجی، هزینه‌های حمل‌ونقل و وضعیت مسیرهای دریایی می‌تواند بر زنجیره تأمین آن اثر بگذارد.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که بر اساس آمار منتشرشده درباره واردات قهوه، در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۹ هزار تن قهوه به ارزش تقریبی ۱۴۸ میلیون دلار وارد ایران شده و حدود ۸۲ درصد از واردات از مسیر گمرک شهید رجایی انجام شده است. امارات متحده عربی، ویتنام، هند، اندونزی و اوگاندا نیز از جمله مبادی مهم تأمین قهوه وارداتی ایران بوده‌اند.
همزمان، وضعیت تردد دریایی در منطقه هرمز نیز با شرایط عادی فاصله گرفته است. بر اساس گزارش رویترز در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ با اقتدار و تسلط نیرویی دریایی جمهوری اسلامی ایران و بستن تنگه هرمز، تنها دو کشتی کالایی در آن روز از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که میانگین تردد روزانه کشتی‌های تجاری بزرگ پیش از تشدید درگیری‌ها حدود ۱۲۵ فروند گزارش شده بود. سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز تا ۲۴ سپتامبر، ۸۵ حادثه تأییدشده در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت کرده است.
۸۲ درصد واردات؛ چرا مسیر ورود قهوه اهمیت دارد؟
تمرکز بخش بزرگی از واردات قهوه در یک مسیر گمرکی به این معنا نیست که با ایجاد این اختلال، بازار قهوه بلافاصله متوقف می‌شود؛ با این حال، چنین تمرکزی نشان می‌دهد استمرار حمل‌ونقل و فعالیت بنادر چه اهمیتی برای این بازار دارد.
قهوه پس از تولید در کشورهای مبدأ، از طریق شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی به ایران می‌رسد و سپس مراحل ترخیص، توزیع، رست و عرضه به کافه‌ها و مصرف‌کنندگان را طی می‌کند. بنابراین هرگونه افزایش در زمان حمل، هزینه بیمه، هزینه جابه‌جایی یا دشواری در دسترسی به مسیرهای حمل می‌تواند بخشی از زنجیره را تحت فشار قرار دهد.
تحریم‌ها و فشارهای تجاری؛ یک ریسک قدیمی برای واردات
تحریم‌های ظالمانه و یک‌جانبه آمریکا طی سال‌های گذشته، از نگاه مقام‌ها و منتقدان این سیاست، هزینه و پیچیدگی تجارت خارجی ایران را افزایش داده است. دشواری نقل‌وانتقال مالی، محدودیت‌های بیمه‌ای، افزایش ریسک همکاری شرکت‌های بین‌المللی و پیچیده‌تر شدن مسیرهای تجاری از جمله مسائلی است که فعالان اقتصادی ایران در سال‌های گذشته با آن مواجه بوده‌اند.
در چنین شرایطی، اختلال در مسیرهای دریایی می‌تواند لایه دیگری از ریسک را به زنجیره‌ای اضافه کند که پیش از این نیز تحت فشار محدودیت‌های تجاری و مالی قرار داشته است.
منتقدان سیاست فشار حداکثری آمریکا معتقدند فشار اقتصادی در نهایت فقط متوجه دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ نمی‌ماند و می‌تواند هزینه تجارت و تأمین کالا را برای فعالان اقتصادی و مصرف‌کنندگان افزایش دهد. بازار قهوه نیز از این منظر نمونه‌ای از بازاری است که برای استمرار عرضه، به شبکه تجارت بین‌المللی وابسته است.
اطلاعات آنلاین در گفت‌وگو با پلتفرم «الف رستری»
در همین رابطه، اطلاعات آنلاین در گفت‌وگو با پلتفرم «الف رستری» تنها پلتفرم ۲۴ ساعته فروش عمده دان قهوه در ایران به بررسی وضعیت بازار قهوه، ریسک‌های جدید زنجیره تأمین و تغییراتی که فعالان این بازار ممکن است با آن مواجه شوند، پرداخته است.
«الف رستری» به عنوان تنها استارتاپ فعال در حوزه خرید عمده قهوه، فرآیند مشاهده قیمت و ثبت سفارش عمده را به بستر آنلاین منتقل کرده است. این پلتفرم معتقد است در شرایطی که قیمت و هزینه تأمین می‌تواند تحت تأثیر متغیرهای مختلف قرار گیرد، دسترسی سریع‌تر به اطلاعات بازار برای خریداران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سؤال: وضعیت فعلی حمل‌ونقل و محاصره دریایی چه عواقبی برای بازار قهوه دارد؟
پاسخ کارشناس: «بازار قهوه به دلیل وابستگی به واردات، نمی‌تواند نسبت به وضعیت حمل‌ونقل بین‌المللی بی‌تفاوت باشد. البته اختلال در حمل‌ونقل الزاماً به معنی افزایش فوری قیمت نیست؛ موجودی قبلی، زمان ورود محموله‌ها و شرایط عرضه داخلی می‌تواند اثر اولیه را جذب کند. اما هرچه این اختلال طولانی‌تر شود، موضوع زمان و هزینه تأمین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.»
سؤال: آیا می‌توان گفت شرایط فعلی باعث افزایش قیمت قهوه شده است؟
پاسخ کارشناس: «برای نسبت دادن افزایش قیمت یک محصول مشخص به یک عامل، باید داده‌های قیمت در یک بازه زمانی، وضعیت موجودی، زمان ورود محموله و هزینه‌های حمل بررسی شود. بنابراین بهتر است فعلاً درباره افزایش قیمت ناشی از تنگه هرمز با احتیاط صحبت کنیم. چیزی که با اطمینان بیشتری می‌توان درباره آن صحبت کرد، افزایش ریسک زنجیره تأمین است. اگر این اختلال ادامه‌دار باشد، افزایش زمان حمل، هزینه بیمه، هزینه جابه‌جایی و دشوارتر شدن تأمین می‌تواند در نهایت بر قیمت تمام‌شده اثر بگذارد؛ اما اندازه این اثر به شرایط عرضه، موجودی و مسیرهای جایگزین نیز بستگی دارد.»
سؤال: خریدار عمده در چنین شرایطی بیشتر به چه اطلاعاتی نیاز دارد؟
پاسخ کارشناس: «برای خریدار عمده فقط قیمت مهم نیست؛ موجودی واقعی، امکان تأمین مجدد، زمان تحویل و ثبات تأمین نیز اهمیت دارد. وقتی بازار نوسانی می‌شود، اینکه خریدار بتواند قیمت و شرایط سفارش را سریع‌تر مشاهده کند، به تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کند.»
سؤال: دیجیتالی شدن خرید عمده چه کمکی می‌کند؟
پاسخ کارشناس: «یک پلتفرم آنلاین نمی‌تواند مشکل حمل‌ونقل یا تحریم را حل کند، اما می‌تواند بخش داخلی فرآیند خرید را شفاف‌تر و سریع‌تر کند. مشاهده آنلاین قیمت عمده قهوه و ثبت سفارش باعث می‌شود بخشی از رفت‌وبرگشت‌های سنتی برای استعلام قیمت و سفارش کاهش پیدا کند.»
قیمت قهوه؛ تنها شاخص بازار نیست
بررسی بازار نشان می‌دهد قیمت قهوه تنها به یک عامل وابسته نیست. قیمت جهانی دانه قهوه، نرخ ارز، کشور مبدأ، نوع دانه، هزینه خرید، حمل، بیمه، ترخیص، رست و شرایط عرضه و تقاضا همگی می‌توانند در قیمت نهایی نقش داشته باشند.
به همین دلیل، اگر قیمت یک محصول در بازار افزایش پیدا کند، نمی‌توان صرفاً با مشاهده همزمانی آن با یک رخداد سیاسی یا دریایی، رابطه علّی میان این دو برقرار کرد. برای چنین نتیجه‌ای به داده‌های زمانی و قابل مقایسه نیاز است.
از سوی دیگر، اثر اختلال حمل‌ونقل ممکن است ابتدا در شاخص‌هایی غیر از قیمت دیده شود؛ برای مثال افزایش زمان تأمین، تغییر برنامه واردات، افزایش هزینه بیمه یا دشوارتر شدن دسترسی به برخی محموله‌ها.
کافه‌ها و رستری‌ها در معرض ریسک تأمین
کافه‌ها برای حفظ کیفیت منو معمولاً به ترکیب‌های مشخصی از دانه‌های قهوه وابسته‌اند. اگر تأمین یکی از اجزای یک ترکیب دشوار شود، گزینه‌هایی مانند تغییر ترکیب، تغییر تأمین‌کننده، استفاده از موجودی قبلی یا خرید زودتر از معمول مطرح می‌شود.
برای رستری‌ها نیز مدیریت موجودی و تنوع منابع تأمین اهمیت پیدا می‌کند. در شرایطی که مسیرهای حمل با ریسک مواجه هستند، داشتن اطلاعات دقیق‌تر درباره موجودی و قیمت می‌تواند به برنامه‌ریزی خرید کمک کند.
اگر اختلال کوتاه‌مدت باشد چه می‌شود؟
در صورت بازگشت سریع مسیرهای دریایی به شرایط عادی، بخشی از شوک ایجادشده ممکن است در سطح هزینه‌های موقت و ریسک حمل باقی بماند. موجودی قبلی نیز می‌تواند از انتقال فوری اختلال به مصرف‌کننده جلوگیری کند.
اما در صورت ادامه اختلال برای چند هفته یا بیشتر، زمان تأمین، هزینه حمل و بیمه و برنامه‌ریزی موجودی می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند. در این شرایط، محصولاتی که موجودی محدودتر یا مسیر تأمین متمرکزتری دارند ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند.
محاصره و فشار اقتصادی؛ هزینه‌ای فراتر از سیاست
در روایت مقام‌های ایرانی، اقدامات ظالمانه آمریکا علیه ایران در سال‌های گذشته و تحولات اخیر منطقه بخشی از یک روند فشار اقتصادی و نظامی گسترده‌تر است. رویترز نیز در ۲۲ سپتامبر گزارش داد که یک مقام ارشد ایرانی اعلام کرده تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، امکان بازگشایی تنگه هرمز را دارد.
منتقدان این سیاست‌ها معتقدند تحریم و فشار اقتصادی، زمانی که به محدودیت‌های مالی، تجاری و حمل‌ونقل منجر می‌شود، آثار خود را به زندگی اقتصادی مردم و هزینه تأمین کالا نیز منتقل می‌کند. از این منظر، موضوع قهوه تنها یک موضوع مربوط به یک کالای مصرفی نیست؛ بلکه نمونه‌ای از نحوه اثرگذاری اختلال در تجارت بین‌المللی بر زنجیره‌های تأمین داخلی است.
آنچه هنوز نمی‌دانیم
با وجود کاهش شدید تردد کشتی‌ها، هنوز داده کافی برای اعلام اینکه «اختلال هرمز باعث افزایش قیمت قهوه در ایران شده» در دست نیست. برای اثبات چنین ادعایی باید قیمت محصولات مشخص در بازه‌های زمانی مختلف، موجودی، زمان ورود محموله‌ها، هزینه حمل و نرخ ارز به صورت همزمان بررسی شود.
آنچه در حال حاضر روشن‌تر است، افزایش ریسک در زنجیره تأمین است؛ ریسکی که در صورت تداوم می‌تواند ابتدا در زمان و هزینه تأمین و سپس، در صورت انتقال کامل هزینه‌ها، در بازار عمده‌فروشی قهوه و قیمت تمام‌شده کافه‌ها منعکس شود.
جمع‌بندی
آمار واردات قهوه نشان می‌دهد بخش بزرگی از این بازار به تجارت خارجی و مسیرهای دریایی وابسته است. از سوی دیگر، کاهش شدید تردد در تنگه هرمز و ثبت ده‌ها حادثه برای کشتی‌های تجاری نشان می‌دهد شرایط حمل‌ونقل منطقه‌ای عادی نیست.
در کنار این وضعیت، سال‌ها تحریم و فشار اقتصادی آمریکا نیز از نگاه منتقدان، هزینه و پیچیدگی تجارت ایران را افزایش داده است. اکنون پرسش اصلی بازار قهوه این نیست که آیا یک رخداد سیاسی به تنهایی قیمت را بالا می‌برد یا خیر؛ مسئله اصلی این است که اگر اختلال در تجارت و حمل‌ونقل ادامه یابد، بازار تا چه اندازه می‌تواند استمرار تأمین را حفظ کند.
برای فعالان بازار، رصد همزمان قیمت، موجودی، مسیرهای وارداتی و زمان تأمین اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. در چنین فضایی، شفافیت اطلاعات و ابزارهای دیجیتال خرید می‌توانند بخشی از اصطکاک داخلی بازار را کاهش دهند؛ هرچند حل ریسک‌های ناشی از تحریم و اختلال دریایی، نیازمند تحولات در سطح تجارت و حمل‌ونقل بین‌المللی است.