به گزارش اطلاعات آنلاین، پاتریوت به یک سامانه دفاع هوایی و موشکی یکپارچه و بسیار تخصصی تبدیل شد که برای محافظت از دارایی‌های با ارزش بالا در برابر حملات موشکی پیچیده بهینه شده بود. در همین حال، اس-۴۰۰ روسیه برای ایجاد یک حباب بزرگ ضد دسترسی طراحی شد تا قادر به مقابله با انواع مختلف تهدیدهای هوایی در فواصل طولانی باشد. بنابراین، کدام سامانه در واقع بهتر است؟ پاسخ به ماموریتی که انتظار می‌رود انجام دهند بستگی دارد.

فلسفه‌های متفاوت حاکم بر پاتریوت و اس-۴۰۰

سامانه پاتریوت در دهه ۱۹۸۰ به عنوان یک سامانه پدافند هوایی وارد خدمت در ارتش ایالات متحده شد و سپس به یکی از توانمندترین پلتفرم‌های جهان در زمینه دفاع موشکی بالستیک (در مرحله نهایی پرواز) تکامل یافت. آتشبارهای مدرن پاتریوت با تلفیق رادارهای آرایه فازی، سامانه‌های مدیریت نبرد و انواع مختلف موشک‌های رهگیر، وظیفه دفاع از پایگاه‌های نظامی، شهرها و زیرساخت‌های حیاتی در برابر هواگردها، موشک‌های کروز، پهپادها و موشک‌های بالستیک را بر عهده دارند.

سامانه اس-۴۰۰ تریومف سال ۲۰۰۷ به عنوان جایگزین خانواده «اس-۳۰۰» وارد خدمت در ارتش روسیه شد. این سامانه به جای تکیه بر یک موشک رهگیر واحد، از چند نوع موشک با بردهای عملیاتی متفاوت بهره می‌برد؛ امری که به اپراتورها امکان می‌دهد ضمن مقابله با موشک‌های کروز و بالستیک، از مناطق وسیع در برابر هواگردها محافظت کنند. طراحی این سامانه تأکید ویژه‌ای بر ایجاد یک شبکه پدافند هوایی گسترده دارد که قادر به ممانعت از دسترسی هواگردهای متخاصم به حریم مورد نظر است.

برد عملیاتی تنها بخشی از ماجراست

یکی از تفاوت‌های کلیدی میان این دو سامانه، حداکثر برد درگیری آنهاست. برد موشک رهگیر 40N6 (که دوربردترین موشک سامانه اس-۴۰۰ محسوب می‌شود) در برابر برخی اهداف هوایی، به‌طور رسمی تا ۴۰۰ کیلومتر اعلام شده است. در مقابل، برد سامانه پاتریوت بسته به نوع موشک رهگیر مورد استفاده، تفاوت چشمگیر دارد؛ به طوری که مدل‌های PAC-2 و PAC-3 نه برای دستیابی به بیشترین بُرد، بلکه برای انجام مأموریت‌های متفاوت بهینه‌سازی شده‌اند.

با این حال، نباید حداکثر برد موشک را با توانایی عملیاتی درگیری اشتباه گرفت. عواملی همچون ارتفاع هدف، افق راداری، جنگ الکترونیک، عوارض زمین و نوع تهدیدِ مورد رهگیری، همگی بر عملکرد واقعی تأثیر می‌گذارند. برای مثال، موشک‌های کروز با ارتفاع پروازی پایین تنها در فواصل بسیار کمتر قابل شناسایی هستند، زیرا صرف‌نظر از برد نظریِ سامانه رهگیر، در ارتفاعی پایین‌تر از افق راداری حرکت می‌کنند.

موشک‌های متفاوت برای تهدیدهای متفاوت

یکی دیگر از تفاوت‌های عمده در نحوه درگیری این دو سامانه با اهداف نهفته است. پاتریوت در حال حاضر از چند خانواده رهگیر، از جمله PAC-2 GEM-T و PAC-3 Missile Segment Enhancement (MSE) استفاده می‌کند. PAC-3 MSE از فناوری hit-to-kill استفاده می‌کند و به جای تکیه اصلی بر انفجار تکه‌تکه، با موشک‌های بالستیک ورودی برخورد فیزیکی می‌کند. این رویکرد به ویژه در برابر تهدیدهای بالستیک با سرعت بالا مؤثر است.

سامانه اس-۴۰۰ همچنین از انواع گوناگونی از موشک‌های رهگیر، از جمله خانواده‌های موشکی 48N6، 9M96 و 40N6 بهره می‌برد. این موشک‌ها عمدتاً به کلاهک‌های انفجاری-ترکش‌زا مجهزند و برای درگیری با طیف متنوعی از اهداف در فواصل مختلف بهینه‌سازی شده‌اند. این رویکرد لایه‌ای، انعطاف‌پذیری لازم را برای مقابله با تهدیدهای هوایی گوناگون در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

تجربه رزمی

شاید بزرگ‌ترین وجه تمایز بین این دو سامانه، سابقه عملیاتی آنها باشد. پاتریوت دهه‌ها تجربه رزمی کسب کرده که از جنگ خلیج فارس آغاز شده و تا عملیات در عراق، عربستان سعودی و اخیراً اوکراین ادامه یافته است. اگرچه عملکرد اولیه آن در جنگ خلیج فارس همچنان مورد بحث است، اما این سامانه به طور مداوم ارتقا یافته و توانایی رهگیری موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز، پهپادها و هواپیماها را در درگیری‌های مدرن نشان داده است. به کارگیری اخیر آن در اوکراین، شاید دشوارترین ارزیابی در دنیای واقعی از جدیدترین انواع پاتریوت را ارائه داده است.

سامانه اس-۴۰۰ هم توسط روسیه و هم توسط مشتریان خارجی آن، از جمله چین، هند و ترکیه، به کار گرفته شده است. اگرچه این سامانه در سوریه و در جریان جنگ اوکراین مورد استفاده قرار گرفته، اما بخش عمده‌ای از عملکرد تبلیغ‌شده آن در شرایط نبرد مداوم و در سطحی مشابه، به‌طور مستقل تأیید نشده است. از این رو، تحلیلگران معمولاً میان قابلیت‌های اعلام‌شده این سامانه و سوابق عملیاتیِ اثبات‌شده آن تمایز قائل می‌شوند.

کدام سامانه بهتر است؟

اگر هدف، دفاع از یک شهر، پایگاه نظامی یا دارایی راهبردی خاص در برابر موشک‌های بالستیک و تسلیحات هدایت‌شونده دقیق در چارچوب یک شبکه پدافند هواییِ متحد و بسیار یکپارچه باشد، سامانه «پاتریوت» از مزایایی همچون تجربه عملیاتی گسترده، نوسازی مداوم و قابلیت اثبات‌شده تعامل‌پذیری با نیروهای متعدد ناتو و کشورهای شریک برخوردار است.

در همین حال، سامانه اس-۴۰۰ بر روی پدافند هوایی برد بلند از طریق انواع موشک‌های قادر به درگیری با هواپیماها و سایر تهدیدات هوایی در فواصل مختلف تأکید دارد. معماری لایه‌ای موشک و منطقه درگیری وسیع، آن را برای ارائه پوشش دفاعی گسترده در مناطق وسیع مناسب می‌کند.

یکی از آنها دفاع موشکی اثبات‌شده در نبرد را در یک شبکه یکپارچه در اولویت قرار می‌دهد، در حالی که دیگری بر دفاع منطقه‌ای چندلایه و برد بلند تمرکز دارد. مقایسه آنها صرفاً بر اساس حداکثر برد، نکته بسیار مهم‌تری را نادیده می‌گیرد. هر دوی آنها در چارچوب دکترینی که برای آن طراحی شده‌اند، بهترین هستند.