به گزارش اطلاعات آنلاین، هفته آینده، نسخه لایو-اکشن انیمیشن محبوب «موانا» با بازی دواین جانسون به سینماها میآید. اما شاید برایتان جالب باشد بدانید که این نخستینبار نیست که نام «موانا» بر پرده نقرهای میدرخشد. دقیقاً یک قرن پیش، فیلمی با همین نام اکران شد؛ مستندی صامت که اگرچه در غبار زمان گم شده، اما حالا دوباره نامش بر سر زبانها افتاده است.
بروس پوزنر، مورخ سینما، دراینباره ادعایی جسورانه دارد: «کسی در دیزنی، اسکلت موآنای سال ۱۹۲۶ را برداشته و با آن فیلم خود را ساخته است.»
موانای ۱۹۲۶ ساخته رابرت فلاهرتی است؛ همان فیلمسازی که با مستند مشهور نانوک از شمال استانداردهای جدیدی در سینما تعریف کرد. فلاهرتی وقتی به ساموآ سفر کرد، به دنبال هیولاهای دریایی افسانهای بود، اما وقتی با بهشت آرام ساموآ و مردم شادش روبرو شد، دوربینش را به سمت زندگی روزمره جوانی به نام موآنا چرخاند.
فیلمبرداری در آن سالها جانکاه بود. فلاهرتی برای ظهور فیلمهایش در دل طبیعت، آزمایشگاهی در یک غار آب شیرین ساخت؛ اما همان آب، او را به کام مرگ برد و ماهها در بستر بیماری انداخت. وقتی فیلم آماده شد، استودیو شوکه شد؛ نه از هیولاهای دریایی خبری بود و نه از درامهای پرشور؛ فقط تصاویر آرام جمعآوری نارگیل و ریشههای درختان. منتقدان آن روزگار در توصیف فیلم گفتند: «این فیلم بیش از آنکه سرگرمکننده باشد، کنجکاوکننده است.»
اگرچه «موانا» در گیشه شکست خورد، اما جان گریرسون منتقد معروف، با استفاده از این فیلم واژه مستند را برای نخستینبار در تاریخ سینما به کار برد. اما آیا فلاهرتی حقیقت را ثبت کرد؟ دکتر دیون فونوتی، استاد دانشگاه ملی ساموآ، معتقد است این فیلم بهشدت صحنهسازیشده بود؛ از لباسهای سنتی که در آن زمان دیگر رایج نبود تا نامهایی که کارگردان برای بازیگران انتخاب کرده بود.
با تمام انتقادها، فونوتی معتقد است پیوندی عمیق میان موانای ۱۹۲۶ و نسخههای مدرن دیزنی وجود دارد. اگر دیزنی در سالهای دور به خاطر بازنماییهای توهینآمیز از فرهنگهای بومی مورد انتقاد بود، حالا برای ساخت «موانا»، تیمی از متخصصان جزایر اقیانوس آرام را گرد هم آورده است. به گفته فونوتی، این همکاری، بخشی از مسیری است که از موانای فلاهرتی آغاز شده و به مشارکت فعال بومیان در روایت داستانهای خودشان ختم شده است.
بروس پوزنر که اکنون در حال بازسازی نگاتیوهای ۳۵ میلیمتری فیلم برای صدسالگیاش است، معتقد است که شباهتهای موانای دیزنی و فلاهرتی، تصادفی نیست. او میگوید: «این فیلم درباره زیبایی، وقار و انسانیت است؛ یک جواهر که حالا با نسخه لایو-اکشن دیزنی، فرصتی دوباره برای دیده شدن یافته است.»