به گزارش اطلاعات آنلاین، در ژانویه 2016 نهنگ های عنبر مرده در کرانه دریای شمالی (بخشی از اقیانوس اطلس) دیده شدند. در نتیجه معاینه اجساد این سیزده نهنگ که با امواج دریا به ساحل شهر «تونینگ» واقع در ایالت «اشلسویگ - هل اشتاین» آلمان آورده شده بودند مقدار بسیار زیادی زباله پلاستیکی در شکم آنها مشاهده شد. نهنگ ها این زباله های پلاستیکی را به دهان خود کشیده و بلعیده بودند، به تصور این که ماهی مرکب هستند. ماهی مرکب یکی از غذاهای اصلی نهنگ عنبر را تشکیل می دهد.

این کشفیات نشاندهنده گرایش انسان به مصرف پلاستیک است. حیوانات ندانسته این زباله ها و ضایعات را می بلعند و رنج می کشند؛ در حین این که شکم های آنها پر است و پلاستیک ها هضم نمی شوند از گرسنگی تلف می شوند. با این که تکه های بزرگ مشکلات واضحی بوجود آورده و راه روده را می بندند، نباید پلاستیک های کوچک را به بهانه کوچک و بی اهمیت بودن دور بیاندازیم، چرا که درست همین زباله های کوچک نه فقط برای موجوداتی که با عمل مکیدن تغذیه می کنند، بلکه برای همه گونه های جانوری مشکلات جدی پیش می آورند.

تصور این جانوران غول‌پیکر باهوش، آرام و احساساتی که بی جان در حین این که شکم آنها پر از پلاستیک است روی شن ها افتاده اند به قدر کافی گویای رابطه نابرابر بین انسان و نهنگ عنبر است. این حقیقت که همین موجود بزرگ ترین مغز را در میان همه موجوداتی که تا کنون در سیاره زمین زندگی کرده اند دارد به خوبی مؤید این ناعدالتی بشری است. آزار و سوء استفاده ای که ما  به این جانوران حیرت انگیز می رسانیم با تلاش هایی که برای محافظت از گونه های جانوری می کنیم در تناقص محض است!

متأسفانه برای افرادی که داستان آسیب بشر به نهنگ ها و دلفین ها را دنبال می کنند وضعیت اسفناک نهنگ های عنبر سواحل آلمان قصه تازه ای نیست. در سال 2011 یک نهنگ عنبر نابالغ بی جان در نزدیکی جزیره میکونوس در یونان روی آب شناور افتاده بود. معده این نهنگ به قدری متورم شده بود که دانشمندان گمان می کردند شاید جانور یک ماهی مرکب بزرگ را بلعیده باشد. ولی پس از این که چهار معده آن را تشریح کردند (نهنگ های عنبر اگر چه جانورانی شکارگر هستند ولی سیستم گوارشی مشابه جانوران نشخوار کننده را دارند) بیش از 100 کیسه پلاستیکی و خرده زباله های دیگر در معده آن دیده شد. روی یکی از کیسه ها شماره تلفن یک رستوران غذای سوولاکی (غذایی یونانی تهیه شده از گوشت) نوشته شده بود. دانشمندان با شوخی تلخی گفتند که نهنگ بیچاره خودش نمی توانست با صاحب رستوران تماس بگیرد و از بابت دردسری که محصول آن ها برایش درست کرده اند شکایت کند!

سرگذشت غم انگیز نهنگ های عنبر دریای شمالی یادآور آلباتروس های آشیانه ساز جزیره میدوِی هستند که «کریس جوردن» عکس های تند و تیزی از آنها گرفته است. عکس های او بقایای اسکلت بدن جوجه آلباتروس ها را که مادرشان با پلاستیک (از درب بطری تا ته سیگار) آنها را تغذیه کرده بود و از گرسنگی مرده بودند نشان می دهند.

وال ها به تمثال موجودات دریازی مورد تهدید تبدیل شده اند. به خودمان تبریک می گوییم که جلوی شکار آنها را گرفته ایم؛ با این حال هزاران نهنگ و دلفین در اثر آلودگی هایی که خودمان روانه اقیانوس ها می کنیم کشته می شوند. نهنگ ها هنوز قربانی روند صنعتی شدن بشر هستند؛ این عطش سیری ناپذیر ما برای رشد و توسعه به هر قیمتی!

در موزه تاریخ طبیعی لندن در بخش نگهداری سرّی، هزاران نمونه جانوری وجود دارد که کسی تمایل به نمایش گذاشتن آنها را ندارد. بلوک هایی از «روغن سر نهنگ« (spermaceti)، موم خالص سفید رنگ سخت شده از سر نهنگ عنبر در آن جا نگهداری می شود.

نهنگ ها در جعبه! برای به دست آوردن این ماده روغنی بود که کشتی های آمریکایی و بریتانیایی عازم دریاهای جنوب شدند، تا ماده ای را با خود بیاورند که با آن بتوانند خیابان های لندن، نیویورک، برلین و پاریس را روشن نگه دارند. می توانستند با آن شمع درست کنند، ماشین های انقلاب صنعتی شان را روغن کاری کنند. روغن سر نهنگ به قدری لطیف است که ناسا هم در مأموریت های فضایی از آن استفاده می کرد؛ چون در فضای خارج جو زمین یخ نمی زند.

این است سرگذشت نهنگ های عصر ما. آنها بی اطلاع از اهدافمان به ما اجازه دادند تا خانه هایمان را جلا دهیم و روشن کنیم. حتی مدفوع نهنگ عنبر به شکل عنبر سائل یا شاهبوی با ارزش ترین ماده طبیعی برای ما انسان ها به شمار می رود که هنوز هم به عنوان ماده تثبیت کننده در عطرهای گران قیمت از آن استفاده می شود. این طرز استفاده را در کنار مفهوم «حیوانات فرهنگی» که به خود اطلاق می کنیم و عمیقاً هم وابسته به روابط خانوادگی و عاطفی هستیم بگذاریم. آیا همه ما می دانیم که اجتماع نهنگ ها از هر گونه ای که باشند بی قید و شرط مادر محور هستند و حتی در برخی گونه ها نهنگ های نر بالغ تمامی طول عمر خود را در کنار مادرهایشان زندگی می کنند؛ نهنگ های هندی این ویژگی را دارند. شاید می دانستیم، شاید هم نه! آیا فرقی می کند که بدانیم یا ندانیم؟!  

این تراژدی در همه جای دنیا وجود دارد. برخی از مردم کشورهای پیشرفته که خود را دوستدار حیوانات و طبیعت می دانند، نداسته یا دانسته با مصرف گرایی خود و با استفاده از فناوری هایی که فقط برای پول تولید محصول می کنند، دست به کشتار وحشتناک موجودات زنده و تخریب محیط زیست می زنند که آمار شکار و ماهیگیری در ایران در برابر آنها جز اعداد قابل محاسبه ای بیش نیستند.

مرتضی جوهری