شنبه ۰۴ شهريور ۱۴۰۲ - ۱۲:۱۳

موجودی حساب رضاشاه هنگام ترک ایران چقدر بود؟

این یادداشت با استناد به تحقیقات مستند یک تاریخ‌پژوه به بررسی صحت ۶۸ میلیون ریال موجودی حساب بانکی رضاشاه هنگام ترک ایران پرداخته است.

موجودی حساب رضاشاه هنگام ترک ایران چقدر بود؟

عصر ایران نوشت: ذیل مقاله دیروز (سوم شهریور ۲۰/ وقتی همه خواب بودیم) به مناسبت هشتاد و دومین سال‌گرد واقعۀ سوم شهریور - ورود قوای روس و انگلیس - به ایران به بهانۀ تنبیه رضاشاه به خاطر اخراج نکردن کارشناسان آلمانی و به قصد ارسال تجهیزات به نیرو‌های شوروی که آغازی شد بر پایان سلطنت رضاشاه مقاله‌ای منتشر شد برخی مخاطبان پرسیده‌اند آیا راست است که رضاشاه هنگام ترک ایران مبلغ کلانی در حساب‌های شخصی خود داشته است و مطابق کتاب «نگاهی به شاه» عباس میلانی ۶۸ میلیون ریال؟

این پرسش هنگامی اهمیت بیشتری می‌یابد که بدانیم چنین ادعایی در کتاب‌های درسی بعد از انقلاب مطرح نشده که هر سال مطابق گرایش سیاسی دولت وقت تغییر می‌کند و مثلا یک سال مصدق قهرمان است و سال دیگر نادان یا یک سال شیخ فضل‌الله نوری از رهبران مشروطه به شمار است و سال دیگر از دشمنان مشروطه و البته این فقره کمتر به صراحت در کتاب‌های درسی آمده و با لفظ مشروطۀ مشروعه می‌کوشند هم دستی او با محمد علی شاه در دوران استبداد صغیر را توجیه کنند.  

یا ادعایی نیست که در سریال تلویزیونی گفته شده یا از زبان محمد مهدی عبدخدایی ضارب دکتر فاطمی شنیده باشیم که به عنوان مورخ در تلویزیون ظاهر می‌شد.

بلکه اهمیت موضوع چنان که در آغاز آمد در این است که دکتر عباس میلانی مدیر بخش مطالعات ایران در دانشگاه استفورد در کتاب خود - نگاهی به شاه- نوشته و در صفحۀ ۱۰۷ آن آورده است: نخست‌وزیر فروغی در جلسۀ مجلس شورای ملی اعلام کرد رضاشاه در حساب‌های شخصی خود در بانک‌ها ۶۸ میلیون ریال موجودی داشته که برابر با ۴.۲۵ میلیون دلار می‌شده یعنی نزدیک به ۴۶ درصد نقدینگی کل کشور و جمع کل پول صادرۀ بانک ملی ایران.

طبعا پاسخ به این پرسش نیازمند پژوهش و مراجعه به منابع بود و خوش‌بختانه دیدم آقای علی مرادی مراغه‌ای هم در معرض این سؤال قرار گرفته و با دقت به آن پاسخ داده است.


چون منبع ایشان مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی است  و به انصاف و دقت در تحقیق می‌شناسم‌شان عین توضیح و پاسخ مستدل و مستند این تاریخ‌پژوه را به عنوان پاسخ به پرسش مخاطبان یادداشت سوم شهریور/ وقتی که همه خواب بودیم می‌آورم:


۱.  سند دکتر میلانی دست اول نیست. سند دست اول مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی است.

۲.  هیچ گاه محمد علی فروغی نخست‌وزیر وقت چنین موضوعی را در جلسۀ مجلس مطرح نکرده است. بلکه دکتر مشرف نفیسی وزیر دارایی بوده که رقم اعلام کرده است.

۳.  مبلغ و عدد هم ۶۸ میلیون ریال نیست. ۶۸ میلیون تومان است. یعنی ۶۸۰ میلیون ریال.  

۴. آنچه گفته و ثبت شده در جلسه ۱۲۳ مجلس دوازدهم است به تاریخ یک‌شنبه ۱۶ مهر ۱۳۲۰. در این جلسه وزیر دارایی (دکتر مشرف نفیسی)  در سخنان خود رقم ۶۸۰ میلیون ریال را اعلام می‌کند.  

۵.  در جلسه چهل‌و‌هشتم دوره سیزدهم مجلس شورای ملی در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۲۱ یکی از نمایندگان - ملک‌مدنی- می‌گوید درآمد رضاشاه از زمین‌های غصبی هم باید عودت داده شود و برگرداندن زمین‌ها کافی نیست و باید به صاحبان اجرت‌المثل بپردازند. نایب رییس مجلس هم می‌گوید اگر شاکی بتواند حقانیت خود را ثابت کند به جز استرداد ملک عایدات هم برگردانده خواهد شد. اما از کدام محل؟

۶.  نماینده‌ای دیگر به نام موید احمدی هم می‌گوید مطابق قاعده فقهی از غاصب باید به شدیدترین وجه اجرت‌المثل دریافت شود.  

۷.  عدد ۶۸ میلیون تومان به این خاطر مطرح می‌شود که مشخص نبود اجرت‌المثل را از چه منبعی باید بپردازند و دولت اعلام کرده بود پولی در این زمینه ندارد. اینجاست که برخی نمایندگان به موجوی حساب رضاشاه در بانک‌ها اشاره می‌کنند و می‌خواهند اجرت‌المثل یا عایدات زمین‌ها از این محل تامین شود.

۸.  اول بار دشتی نماینده دیگر می‌پرسد در این مدت عواید زمین‌هایی که رضاشاه گرفته چه شده؟ از محل عایدات همین املاک اجرت‌المثل را بپردازید. او می‌گوید: ۶۸ میلیون تومان را اعلی‌حضرت همایون رضاشاه پهلوی از سواد‌کوه که نیاوردند. از محل استفاده همین املاک بوده. از این‌ها بدهید.

بنا بر این عدد ۶۸ میلیون تومان در اظهارات این نماینده هم ذکر شده است.

۹.  همین نماینده مجلس قبل از آن در جلسه ۱۶ بهمن ۱۳۲۰ به موارد دیگر هم اشاره کرده و گفته بود:

در ماده اول این قانون (استرداد املاک پس از سقوط رضاشاه) تصریح شود که تمام معاملات اعلی‌حضرت رضاشاه پهلوی لغو و باطل است. املاکی که به ضرب کتک و چوب و شکنجه و به قیمت خون از مردم گرفته و آنان را آزار داده‌اند و مالکان غالبا در تبعید اجباری مرده‌اند. اگر اعلی‌حضرت همایونی رضاشاه پهلوی از ایران نمی‌رفتند شاید تا چهار پنج سال دیگر اصلا ملکی برای کسی در ایران باقی نمی‌ماند!

دشتی در همین جلسه که کلمه به کلمه آن ثبت شده از شکایت زنی می‌گوید که ملک او را با فشار یکی از همسران رضاشاه گرفتند. در خیابان استخر به قیمت متری ۳ تومان در حالی که ارزش آن متری ۸۰ تومان بوده است.

۱۰.  در نتیجه بر اساس مذاکرات مجلس موجودی حساب‌های بانکی رضاشاه هنگام ترک ایران در مهر ۱۳۲۰،  ۶۸ میلیون تومان بوده است. (پایان توضیحات آقای مرادی). این توضیح هم لازم است که رضاشاه در ۲۵ شهریور  بلافاصله بعد از استعفای اجباری  نرفت بلکه در مهر ماه از ایران خارج شد.

نویسنده این سطور این نکته را می‌افزاید با مدیریت و پیشنهاد فروغی رضاشاه املاک را با فرزندش - پادشاه جدید- صلح می‌کند و امکان برداشت پول را هم پیدا نمی‌کند.  

فروغی بعدتر از پادشاه جوان می‌خواهد کل املاک را برگرداند و هیچ یک از آنان نزد او باقی نمی‌ماند. همچنین قرار می‌شود از محل همان موجودی اجرت‌المثل بپردازند، ولی نمی‌دانیم سرنوشت آن‌ها چه شد.  

با این اوصاف در این که رضاشاه در سال‌های آخر به غصب ملک روی آورده بود جای هیچ شک و شبهه نیست و ستایندگان رضاشاه نمی‌توانند انکار کنند.  

در عین حال این که محمد رضاشاه هم املاک را برگردانده درست است چندان که در خاطرات ثریا اسفندیاری ملکه وقت ایران در زمان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آمده که شاه در هم در کلاردشت هم در رم به او گفته پولی برای خرید مزرعه در آمریکا ندارد.

خاطره غصب املاک مردم آن قدر تلخ و زشت بوده که سال‌ها بعد وقتی اسدالله علم اقدام به خرید زمین در جزیره کیش و اهدای آن‌ها به محمد رضاشاه می‌کند از علم می‌خواهد به جای این کار جزیره کیش آباد شود و وقتی همه می‌توانند    منتفع شوند جمع آوری املاک برای چه؟

محمد رضا شاه در ۱۲سال اول برای آن که خاطره تلخ رفتار‌های پدرش در اذهان مردم تکرار نشود مال‌اندوزی نکرد، اما تحقیر پس از کودتا او را هم به مال‌اندوزی کشاند، اما باز نه از طریق املاک مردم که احتمالا از محل پورسانت‌های نفت یا خرید کلان تجهیزات نظامی. حتی برای آن که کابوس املاک را دور کند و به توصیه جان. اف. کندی رییس جمهوری آمریکا برای جلوگیری از قیام دهقانی هم عمل کرده باشد دست به اصلاحات اراضی و واگذاری زمین به کشاورزان کرد که خود داستانی است دیگر...

گزارش خطا
نظرات
علی
خوب اون که دزد بود پسرش هم خلیج فارس داد اینها حال روز شون مشخصه الان ما چی ده میلیون افغانی تو ایران زندگی می‌کنند یارانه اشتغال ومسکن ونسل ایرانی که از بین می‌برند راحساب کنید فردای تاریخ شما چه جواب دارید
مهدی
لعنت به روحش
ناشناس
این همه خودشون اختلاس میکنن حساب نمیاد
احند
استاد دلار رو چند حساب کرده بودی که ۴.۵ میلیون دلار شده
ناشناس
باشه
ناشناس
از 3000 میلیارد خاوری و سایر اختلاسها خبری نداری!!!!
مجد
هرچند مبلغ بسیار زیادی در آن زمان بوده لیکن به دزدی خاوری و دزدی پتروشیمی و خانم شیخ الاسلامی نمیرسد چون پول از ایران خاج شد ولی پول رضا شاه در کشور ماند
ناشناس
خاوری و ضراب و زنجانی و منصوری و طبری و لاریجانی احتمالا به دلیل همکاری با طبری و غیره کاری کردند که رضا شاه احمق و دزد و تریاکی هم نتوانسته بود کند و هنوز رد مال و دستگیر نشدند
ناشناس
شما موجودی الان مسئولان رو منتشر کنید اونکه مال 100سال پپیش بوده
اهورامزدا
خودتان پاسخ را داده اید اما میان کلمات خود را ب گمراهی میزنید
موجودی حساب ک در کشور موجود بوده و نمایندگان قصد برداشت از ان را داشته اند و یا برداشت کرده اند با انچه ک رضا شاه در جیب خود گذاشته و برده و از دست رس مردم و نمایندگان بحق مردم خارج کرد مثل انچه خاوری ها و امثال ایشان بردند متمایز است
امیر
درزمان محمدرضا شاه فقیر ترین مردم بودن کفش ولباس نداشتن. چراغ روشنایی نداشتن. حالادوستان در. زمان خودرضاشاه اینقدر. وضع زندگی اسفناکی داشتن که شاهنامه باید نوشت. حالامابهترین هستیم. هرکسی میخاد تحقیقات بیادبگویندمردم ما. درجنگ جهانی دوم مردم محل برای کارگری برای جاده سازی روزی مزد2کیلوآردمخلوط باخاک
ss
الان بعد از 70 سال دنبال چی هستی ادمین؟ دقیقا بگو
جواد سلحشور
رضا شاه استخوانهایش پودر شده حساب آقا زادها واختلاس گران امروزی رو فاش کنید
ناشناس
روحش شاد ھرچہ بردوخورد ھلالش خیلی زحمت براایران کشید چراصحبت از اختلاص اقایان نمیکنید کہ تمام اموال ایران بر باد دادن
رضا
من این کتاب مذکور را ۳بار خوندم.همچنین مطلبی داخلش ندیدم..البته میتوان سندبانکی آن زمان را نمایش داد.ولی بنده نظرم اینه.همچنین مطلبی کاملا دروغه
اشنا
خودتان رابه کوچه علی چپ زده ایدرضاخان بی سوادزمین های مردم وملاکین رابه زورتصرف می کردومجبورمی کردسندبنامش بزنندقبل ازخروجش باندازه یک وانت سندداشت عقلش فقط به تصرف زمین می رسید
ناشناس
اون آدم بدی بود خواهشن مسئولین موجودات کثیفی مثل خاوری که هزاران هزار همانند خودش اختلاس کردن به میز محاکمه بکشونه
مهدی
آیا این آمارها به سفارش انگلیس گفته نشده صد در صد این ارقام عیر واقعی توسط انگلیس و از زبان نمایندگان گفته شده کمی تعقل خوب است که متاسفانه وجود ندارد
ناشناس
مردم هیچ وقت حرفاتونو باور نمی کنن. وتمام . زور نزنید
شیرزادی
هر حاکمی به اندازه توانش مال اندوزی می کند.
کاش ثروت‌ ودارایی کلیه مسولین نطام تا خانواده آنها در حال حاضر در ایران ودر خارج از کشور ورقم اختلاس آنها برای مردم مشخص شود تا بدانند هیچ حاکمی به فکر مردم و ملت نبوده ونیست
علی گرامی
بعد از 70 سال هنوز ول نکردین . بابا رضا شاه بدترین موجود عالم بوده . خوب از اختلاسها چه خبر ؟؟؟؟؟
ناشناس
درکاربااقتداربود
مهدی
خوردن و بردن و رفتن! اما مردن، برای همیشه از صفحه روزگار محو شدند دیگر نه می‌توانند بخورند نه بنوشند نه سفر به خارج نه عیش و نوش در فرنگستان و نه هیچ چیز دیگر، آنچه برای ما مهم است عبرت از اینهاست عبرت عبرت عبرت،اگر عبرت نگیریم چرا که موجب عبرت آیندگان خواهیم شد.
ناشناس
رضا شاه روحت شاد
محمد
عدد و ارقام پولی که خیلی ها از خودتون یه جیب میزنید و خیلی هاتون هم فرار کردن ،در برابر شون که چیزی نیست.
پارسا
اونها اگر این کارها رو کردن حداقل کشور به جلو آوردن و به مردم سرویس درست و حسابی دادند اما ملاها بدتر از آنها کردند و روی پهلوی رو سفید کردن و اکنون کشور به دوران قاجار و عقب‌افتادگی و مرز نابودی ملت ایران کشاندند
ناشناس
مطمئنا دارایی شاه به اندازه یک آقازاده خیلی کوچک هم نبوده
ناشناس
هرحکومت نادرست یادرست حکومت قبل رارومی کندحالااینده هم این حکومت رارومی کند
میانسالی بیچاره
اولا ،همین که خودتون اقرار میکنید که پول ایران زمان رضاشاه چندبرابر غلب ارزش داشته، که همین جواب محکمی به این همه فساد و خیانت و اختلاص هاتون،درضمن راه آهن و دانشگاه‌ پایه گذاردپیشرفت ایران شد و اینکه ۹۹درصد ملت راضی ان ازش.نوش جانش و حروم شما
حمیدرضا
فقط ارزش ریال رو مقابل دلار اون موقع ببینین و با الان مقایسه کنین!!! جالبه نه!؟
ناشناس
ریال ریال
رضا شاه افتخار ایران بعداز کورش کبیر است
خودتونا خسته نکنید
ناشناس
بهتراست موجودی حساب رییسی راهم‌بررسی کنیدکه چندبرابررضاشاه است البته بایدکارشناسان ازسازمان ملل بیایند
داریوش
به قیمت دلار آنروز خیلی زیاد بوده. هر چند که انگلیسی ها گور به گورش کردن
ناشناس
حقا وانصافارضاشاه آنچه از قیافه وحالات اوبرمیایدنشان از بی ریا بودن ،بفکرمملکت بودن واهل خوشگذرانی وهد دادن بیت المال نبودخداوندرحمتش کند
بی نام
بااین اوصاف پولی که رضا شاه برده بود کی به دست شما میرسد
هموطن
الان در کشور جه میگذرد?????
ناشناس
خدا لعتشون کنند که همونها پای انگلیس را به ایران باز کردند و را چپاول را یاد مردم دادند حالا هم کسانی که دزد و عارتگرند از ریشه همون گور به گوری شدها هستند ان روباه مکار انگلیس استعمار گر هست که کسانی مثل هاشمی رفسنجانی و روحانی تربیت میکند
جانباز جنگ
چرا از اختلاسهای میلیاردی و رانت و فساد و فقر و تورم که الان فقط نصیب ملت ایران شده ، حرفی نمیزنید؟ چرااز آقازاده ها که البته باید گفت زالوصفتان حرفی نمیزنید ؟ چرا از تبعیض حرفی نیست ؟ اموال و ثروت ایران چه شد ؟ ملت هوشیار و آگاه شدن.
غریبه
اقارضاشاه برده یانبرده بعداز۷۰سال بدردملت نمیخوره ازاختلاسهای این چندسال بگین که چندهزاربرابراون پول بوده که اقازاده ها یابهتره بگیم انگل زاده هابردن
ناشناس
سلام ، ناقلا وجدانن بگو چقدر گرفتی این مطلب رو بنویسی ؟؟؟!!! بگو ما هم از خودتیم
ناشناس
موجودی حساب رضاشاه هنگام ترک ایران چقدر بود؟؟؟ یک میلیونیم موجودی خاوری نانجیب!!!!!!!!!!!!
عفتی
اون خورد برد ...مرد رفت زیر خاک .شما زنده های الان و دریابید.تو این گرونیا بیاییم غصه مرده هارو بخوریم.از زنده های بدبخت آمار بگیرید
محمد لنگری
رضا شاه وشاه تمام شد رفت خوب یابد کار نداریم .شما بفرمایید چه گلی به سر ملت زدید؟
......
میگما !!!!! چرا از دزدهای(اختلاسگران) زنده ی الآن حرف نمیزنی!!!؟؟؟
ناشناس
به حساب وکتاب خودتون برسید که ثروتشان سر به فلک میزنه اون زمان پول کجا بود
هیچکس
یعنی رضا شاه به گفته شما هیچ کار مثبتی برای کشور انجام نداده یه کم حیا کنید
حامد
اون پولی که اون خورد درمقابل پولی که الان شما دارین میخورین ومیبرین واختلاص میکنید صفره، چون اون زمان ایران پول نفت نداشت، پس اصل پول ملت ایران رو شما دارین میخورین
جمال
جان من مرد باش این نظر منو نمایش بده. من هرچی نظری میدم اصلا نمایش داده نمیشه و اصلا دیده نمبشه. لطفا نظرمارهم نمایش بده. اینها رو این خبرنگارها که تازه اومدن کار خبرنگاری یاد بگیرن میذارن. که مردم رو الکی ناراحت کنند. اصلا نباید چیزی بنویسید. چون من در اوردی هست. وحرفهای چرت.
سیاوش رحمانی
مرگ برپهلوی وافرادش
ناشناس
حساب خاوری طبری وآقازاده ها چقدر است
علی
خوب یعنی هر ریال ۱۳ دلار بوده
علی
هر ریال ۱۳ دلار
ناشناس
بدبخت مردم ایران اون روز برای یک ریال روزها می‌دویدند وقتی که پسر لعنت اش هم رفت مردم برای هزارتومان می‌دویدند حالا هم پسر لعنتی سومی هم پررو بی چشم رو میلیونی دزدیدن جزیره خریداری شده کیف دنیا می‌کنه و هنوز هم زبان درازه
ناشناس
یعنی شاه یه کشور فقط همونقدر برده؟ ما الان کوچیکترین اختلاسمون خیلی بیشتر از این رقم هاست تازه صداشم در نمیاریم میگیم زشته
ناشناس
رضا شاه ازدنیارفته اگرچه هم پول باخودش برده بود ولی امروز اختلاس ودزدی مسوولان رابه حساب بیاورید و بگویید فلان مسؤل به چه اندازه اختلاس کرده
ارسال نظر
captcha
آخرین مطالب